حسنعلى خان افشار
64
سفرنامه لرستان و خوزستان ( فارسى )
و غارتگر معروفى بود كه نامش لرزه بر اندام ساكنين كوهستانهاى بختيارى ، حتى تا پشت دروازهء اصفهان ، مىانداخت . سوارانش به دهات اطراف و كاروانهاى بين راه حمله مىنمودند و اموال و احشامشان را به غارت مىبردند . گماشتگان و سوارانش از بدترين و وحشىترين افراد بختيارى بودند . هر بار كه دولت ايران براى سركوبى و دستگيريش به آن نواحى لشگركشى مىنمود او به دژ مستحكم و تسخيرناپذيرش يا به ميان قبايل عرب پناهنده مىشد . در آن موقع كه با او ملاقات كردم رئيس دو طايفهء بختيارى بود . پس از دستگيرى و اسارت محمد تقى خان ، چون يكى از رقبايش بود ، از طرف معتمد به رياست ايل هفتلنگ و بخشى از سرزمين خوزستان منصوب گرديد و دستهاى از سوارانش نيز مأمور شدند تا ماليات عقب افتادهء دولت را از قبايل « كعب » وصول نمايند . « 1 » رياست دوركىها در اين روزگار با فرزندان « حيدر كور » « 2 » است كه از ميان آنان كلبعلى خان فرزند حبيب الله از همه سرشناستر مىباشد . لايارد بر خلاف خان بهداروند ، او را مردى مهربان و مؤمن توصيف مىكند ، بهگونهاى كه چنين ويژگىهايى چيرگى بر زيردستان را برايش دشوار ساخته بود « 3 » . در گزارشهاى موجود « 4 » افزون بر رقابت با خان چهارلنگ ، به ستيز سران هفتلنگ با يكديگر نيز اشاره شده است . ستيز ياد شده و نيز شخصيت سران هفتلنگ در سنجش با شخصيت مردم پسند و پرجذبهء محمد تقى خان - آنگونه كه در گزارشها مىبينيم « 5 » - عاملهايى بودند كه بهموجب آنها سران هفتلنگ هيچگاه نتوانستند در برابر خان نيرومند چهارلنگ ، اقتدارى همانند را به دست آورند . ازاينرو دستگيرى محمد تقى خان ، كوهنشينان بختيارى را با نبود رهبرى روبرو كرد و تا استقرار و تثبيت قدرت حسينقلى خان ايلخانى ، آنها دورهاى از آشوب و كشمكش را پشت سر نهادند . اين
--> ( 1 ) . لايارد ، سفرنامه ، ص ص 268 - 269 . و نك : همانجا ( يادداشتهاى مترجم ) ، ص 270 ؛ دوبد ، سفرنامهء لرستان و خوزستان ، ص 301 . ( 2 ) . نك : سردار ظفر ، خسروخان ، يادداشتها و خاطرات سردار ظفر بختيارى ، ص 42 . ( 3 ) . لايارد . . . ، سيرى در قلمرو بختيارى ، ص ص 50 - 51 . ( 4 ) . نك : دوبد ، سفرنامه لرستان و خوزستان ، ص 301 ؛ لايارد . . . ، سيرى در قلمرو بختيارى ، ص 49 ؛ سردار ظفر ، خسرو خان ، يادداشتها و خاطرات ، ص ص 9 ، 13 ، 17 . ( 5 ) . نك : لايارد ، سفرنامه ، ص 96 ؛ همو . . . ، سيرى در قلمرو بختيارى ، ص ص 95 - 97 .